Compliance 2026: van ‘voldoen’ naar ‘aantonen’
Hoe je NIS2, DORA en de AI Act operationeel maakt met dagelijkse bewijslast.
“De kernvraag verschuift van ‘voldoen we?’ naar ‘kunnen we dat elke dag aantonen?’”
Nieuwe EU‑kaders maken van compliance een bestuursvraagstuk. Het gaat niet langer alleen om beleid, maar om doorlopend bewijs dat processen werken: logsporen, attesten en rapportages die realtime inzicht geven in risico’s en uitzonderingen. Dit stuk schetst wat er in 2026 verandert, waarom beleid alléén niet volstaat en hoe je met een gelaagde architectuur aantoonbare compliance bereikt, zonder de werkvloer te vertragen.
Wat verandert er in 2026?
- NIS2 vergroot de reikwijdte (o.a. energie, zorg, kritieke productie, publieke sector) en legt nadruk op risicobeheer, logging/monitoring en meldplichten—met verantwoordelijkheid op bestuursniveau.
- DORA (sinds 17 jan 2025 van toepassing in finance) verplicht ICT‑risicomanagement, incidentclassificatie & ‑rapportage, resilience‑testing en toezicht op kritieke ICT‑derden.
- EU AI Act wordt in 2026 breed van kracht; inzet en ontwikkeling van hoog‑risico‑AI vraagt documentatie, menselijk toezicht en traceerbaarheid.
“Compliance verschuift van momentopname naar doorlopend bewijs.”
Van beleid naar systeem
Papier is geduldig—processen niet. In de praktijk ontstaan risico’s in alledaagse handelingen: een bestand dat buiten de afgesproken route wordt gedeeld, een onduidelijke retentie, een vergeten toegangsrecht. Wie aantoonbaar compliant wil zijn, vertaalt beleid naar meetbare controls en geautomatiseerde bewijslast.
Wat verandert er in aanpak
- Van checklist naar control‑evidence (wie/wat/wanneer/waar).
- Van losse tools naar koppelingen (IAM/SIEM/ITSM/Privacy/TPRM ↔ GRC).
- Van rapport achteraf naar live dashboards voor bestuur en audit.
De gelaagde architectuur (3 lagen die werken)
1) Besturing & bewijs (GRC/ISMS)
Integreer beleid, risicoregister, controlebibliotheek, audits en bewijslast in één platform. Map op kaders zoals NIST CSF en ISO/IEC 27001 en lever standaardrapportages voor management, audit en toezichthouders.
2) Dagelijkse samenwerking & veilige bestandsuitwisseling (secure/managed file transfer)
Een groot deel van incidenten ontstaat rond gegevensdeling. Eisen voor secure/managed file transfer: end‑to‑end encryptie, sterke authenticatie, volledige audit‑trail, retentie/vernietiging en koppelbaarheid met SIEM en GRC. Doel: delen net zo eenvoudig als e‑mail, maar met aantoonbaarheid ingebouwd.
3) Keten & privacy (TPRM + AVG‑hygiëne)
Zorg voor een actueel verwerkingsregister (RoPA), DPIA‑workflows, rechtenverzoeken en datalekprocessen. Beheer derdepartij‑risico via vragenlijsten, contractclausules en opvolging. Sectorregels (zoals finance) kunnen opname/archivering en retentie‑eisen toevoegen.
Uitkomst: deze drie lagen vormen samen een bewijsfabriek, geen snapshots, maar continu zicht op naleving.
Integratie boven fragmentatie
- Secure‑transfer‑logs → GRC (control‑evidence).
- IAM‑afwijkingen → risicoraamwerk (automatische issues).
- SIEM‑events → incidentflows (meldplichten & rapportage).
- DPIA‑uitkomsten → project/change‑management (go/no‑go met bewijs).
Praktijkhint: werk met vaste control‑ID’s (bijv. SEC-FT-LOG-001) in alle systemen; zo herleid je elk event tot de control die erop toeziet.
De menselijke factor
Techniek helpt, maar gedrag beslist. Processen moeten begrijpelijk en eenvoudig zijn; anders zoeken teams omwegen (mail, gedeelde drives, gratis tools). Kies oplossingen die naadloos in het dagelijkse werk passen en versterk met rol‑specifieke awareness.
“Maak het juiste gedrag de makkelijkste optie.”
Expertkader — Msafe (kennisbijdrage)
Geen verkooppraatje, wél lessen uit de praktijk van secure file transfer.
Waar compliance vaak stukloopt bij datadeling
- Bewijs ontbreekt: onvolledige of niet‑herleidbare logs.
- Beleid ≠ praktijk: retentie en toegangsrechten niet technisch afdwingbaar.
- Ketenlek: externe partijen halen het beveiligings‑ en logging‑niveau niet.
Msafe’s best‑practices
- Encryptie + sleutelbeheer onder EU‑jurisdictie; SSO/MFA als norm.
- Volledige audit‑trail (onveranderbaar), export naar SIEM/GRC en evidence on demand.
- Policy‑based retentie en legal hold/eDiscovery waar nodig.
- Integraties (API/webhooks/connectoren) om bewijslast te automatiseren.
“Echte aantoonbaarheid ontstaat waar beleid, techniek en logs samenkomen.”
Vijf stappen naar aantoonbare compliance
- Scope & deadlines bepalen (NIS2, DORA, AI Act, AVG).
- GRC/ISMS als kapstok: controles, owners, toetskalender, rapportage.
- Beveilig uitwisseling: secure file transfer met end‑to‑end logging.
- Automatiseer bewijslast: IAM/SIEM/TPRM/Privacy ↔ GRC.
- Oefen & verbeter: tabletop‑oefeningen en periodieke managementreviews.
Checklist voor bestuurders (snelle board‑scan)
- Meldprocessen met harde deadlines (early warning, melding, eindrapport).
- GRC‑dashboard met live status per control en open issues.
- Secure file transfer levert forensisch bruikbare logs (exporteerbaar).
- RoPA/DPIA’s actueel en gekoppeld aan projecten/changes.
- Derdepartijen contractueel op beveiliging/logging getoetst.
- Retentie/back‑ups beleidsgestuurd en aantoonbaar getest.
- Awareness rol‑specifiek en meetbaar (attesten, simulaties).
- Evidence‑export voor audit/toezichthouder binnen handbereik.
FAQ
Wanneer geldt de AI Act?
De AI Act kent een gefaseerde toepassing van 2025 tot en met 2027. De meeste kernverplichtingen vallen in 2026; raadpleeg de officiële tijdlijn voor details.
Wat vraagt NIS2 praktisch van ons?
Governance op bestuursniveau, risicobeheer, logging/monitoring en tijdige melding van incidenten. Integreer meldprocessen in je incident‑ en GRC‑flows.
Wat verandert DORA voor financiële instellingen en leveranciers?
Sinds 17 januari 2025 van toepassing: uniforme eisen voor ICT‑risico, incidentrapportage, resilience‑testing (incl. TLPT waar relevant) en toezicht op kritieke ICT‑dienstverleners.
Is EU‑datahosting verplicht onder de AVG?
Nee. Data‑lokalisatie is niet verplicht. Doorgiften buiten de EER zijn toegestaan onder voorwaarden (bijv. adequaatheidsbesluit, SCC’s en aanvullende maatregelen). EU‑hosting kan wel risico’s verlagen.
Door het Msafe Research & Compliance Team
