Staat mijn data in een Europees datacenter?

Datasoevereiniteit wordt vaak teruggebracht tot één simpele vraag: “Staat mijn data in een Europees datacenter?”
In werkelijkheid gaat het om iets veel fundamentelers: onder welke wetgeving valt jouw data, wie kan er écht bij, en wie heeft de cryptografische sleutel in handen?

Met de komst van NIS2, de Data Act en DORA wordt datasoevereiniteit een harde randvoorwaarde voor compliance, in plaats van een nice‑to‑have. Organisaties moeten aantoonbaar controle hebben over hun data – juridisch, technisch én operationeel.

In deze long read leggen we uit:

• wat datasoevereiniteit wél en níet is;
• hoe het samenhangt met GDPR, NIS2, DORA en de Data Act;
• welke rol hyperscalers, hardware en key‑management spelen

Datasoevereiniteit = meer dan datalocatie (Samenvatting voor beslissers)

• Datasoevereiniteit = meer dan datalocatie. Het gaat om jurisdictie, toegang, encryptiesleutels, governance en operationele controle.
• Europese regelgeving (GDPR, NIS2, DORA, Data Act) dwingt organisaties om datasoevereiniteit concreet te maken: wie mag wat, waar, wanneer en onder welke wet?
• Hyperscalers en internationale hardware‑ketens blijven belangrijk, maar brengen juridische afhankelijkheden mee (zoals de CLOUD Act) die datasoevereiniteit onder druk zetten.
• Secure file sharing is vaak het zwakste punt: juist daar verlaten de meest gevoelige documenten je organisatie.

1. Wat is datasoevereiniteit (en wat niet)?

1.1 Drie begrippen die vaak door elkaar lopen

In discussies over datasoevereiniteit lopen drie termen door elkaar:

• Data residency
  Waar wordt data fysiek opgeslagen? Bijvoorbeeld “in Nederland” of “in de EU”.
• Data localization
  Juridische eis dat data het land of de regio niet mag verlaten.
• Data sovereignty (datasoevereiniteit)
  Onder welke wetgeving en welke autoriteit data uiteindelijk valt, inclusief de vraag wie toegang kan afdwingen en wie de sleutels beheert.

Je kunt dus een “EU‑datacenter” hebben, maar alsnog onder niet‑EU‑wetgeving vallen als de leverancier een moedermaatschappij in een ander land heeft, of als encryptiesleutels buiten de EU liggen.

1.2 Waarom “data in de EU” niet genoeg is

Datasoevereiniteit gaat verder dan locatie:

• Welke overheid kan, direct of indirect, toegang eisen tot jouw data?
• Welke wetten zijn van toepassing op jouw cloud‑ of dienstverlener?
• Wie beheert de encryptiesleutels?
• Kun je aantonen wie wanneer toegang heeft gehad?

Zolang je deze vragen niet scherp kunt beantwoorden, kun je niet vol overtuiging zeggen dat je datasoeverein bent – zelfs niet als je datacenter in de EU staat.

2. Waarom datasoevereiniteit cruciaal is voor NIS2, GDPR, DORA en de Data Act

Datasoevereiniteit is geen abstract politiek concept meer, maar direct gekoppeld aan concrete wetgeving.

2.1 GDPR: basis voor dataprotectie

GDPR legt de basis voor alles wat met persoonsgegevens te maken heeft:

• rechtmatige verwerking;
• minimale gegevensverwerking;
• passende technische en organisatorische maatregelen;
• en vooral: accountability – je moet kunnen aantonen dat je het goed geregeld hebt.

Voor datasoevereiniteit betekent dit:

• weten waar persoonsgegevens zich bevinden;
• weten welke (sub)verwerkers worden ingezet;
• en kunnen bewijzen dat data niet ongecontroleerd in derde landen terechtkomt.

2.2 NIS2: van beleid naar aantoonbare digitale weerbaarheid

NIS2 richt zich op essentiële en belangrijke organisaties (zoals energie, zorg, transport, overheid, digitale infrastructuur) en tilt beveiliging naar een hoger niveau:

• risicomanagement en beveiligingsmaatregelen verplicht;
• strengere eisen aan ketenbeveiliging: leveranciers en IT‑dienstverleners vallen nadrukkelijk binnen scope;
• meldplicht bij incidenten en strengere sancties.

In de praktijk betekent dit:

Je kunt geen geloofwaardig NIS2‑verhaal vertellen zonder een helder verhaal over datasoevereiniteit: waar staan je kritieke data, wie beheert ze en hoe borg je veilige bestandsoverdracht?

2.3 DORA: datasoevereiniteit voor de financiële sector

DORA is gericht op digitale operationele weerbaarheid van financiële instellingen. Het schuift grote IT‑dienstverleners en cloudproviders expliciet de spotlights in: zij worden gezien als “kritieke derde partijen”.

Voor secure file transfer betekent dit:

• je moet laten zien dat kritieke data niet afhankelijk zijn van één niet‑EU‑provider;
• logs, toegang en encryptie bij secure file sharing moeten op orde zijn;
• auditors willen hard bewijs zien: wie heeft welk bestand wanneer ontvangen en onder welke beveiliging.

2.4 EU Data Act: controle over data en derde‑land toegang

De EU Data Act:

• vergroot de controle van organisaties over hun eigen (niet‑persoonsgebonden) data;
• maakt het makkelijker om tussen cloudproviders te wisselen (anti‑vendor‑lock‑in);
• en beperkt ongeoorloofde toegang door derde landen tot data in de EU.

Hier komt datasoevereiniteit heel concreet terug:

• kun je je data meenemen bij een overstap?
• weet je zeker dat data niet zonder jouw medeweten bij een buitenlandse overheid terechtkomt?
• zijn de sleutelmaterialen en toegang tot je secure file sharing‑omgeving in Europa verankerd?

3. De rol van hyperscalers, hardware en key‑management

3.1 Hyperscalers: krachtig, maar niet neutraal

Microsoft, Amazon, Google en andere hyperscalers zijn onmisbaar geworden. Ze bieden:

• schaalbaarheid,
• flexibiliteit,
• en een rijk ecosysteem aan tools.

Maar: ze vallen vaak onder niet‑EU‑wetgeving, met extraterritoriale werking (zoals de Amerikaanse CLOUD Act). Dat betekent dat je datasoevereiniteit niet automatisch geregeld is, zelfs als je “EU‑region” selecteert.

De realiteit:

• Je wilt de voordelen van hyperscalers behouden,
• maar je wilt cruciale datasoevereiniteits‑ en NIS2‑risico’s afdekken,
• met name rond kritieke documenten en bestandsoverdracht.

3.2 Hardware en supply chain: de onderlaag van datasoevereiniteit

Ook de hardwarelaag speelt mee:

• Waar komen je servers, storage en netwerkcomponenten vandaan?
• Wie beheert de firmware en security‑updates?
• Kun je de keten auditen?

Voor veel organisaties is dit lastig volledig te beheersen. Daarom is het verstandig om in ieder geval aan de bovenliggende lagen (encryptie, sleutelbeheer, governance, secure file sharing) strikte soevereiniteitsprincipes op te leggen.

3.3 Key‑management: wie heeft de sleutel tot jouw data?

Misschien wel de belangrijkste vraag van datasoevereiniteit:

Wie heeft de sleutel tot jouw data?

Encryptie is alleen zinvol als:

• de encryptiesleutels niet terechtkomen bij partijen onder onwenselijke jurisdictie;
• je kunt afdwingen wie sleutels kan gebruiken;
• en je kunt aantonen dat sleutels niet zomaar gedeeld of misbruikt worden.

Datasoevereiniteit secure file sharing betekent daarom:

• end‑to‑end encryptie;
• sleutelbeheer binnen de EU en onder controle van jouw organisatie en/of een EU‑gebaseerde leverancier;
• geen “black box” waar je niet weet wie er bij kan.

4. Secure file sharing als test voor datasoevereiniteit

4.1 Waar het écht misgaat: e‑mail en losse tools

In veel organisaties is secure file sharing de achilleshiel:

• Grote rapporten, tekeningen, klant‑ en patiëntdossiers worden als e‑mailbijlage verstuurd.
• Medewerkers gebruiken gratis of consumenten‑file‑sharingdiensten “omdat het makkelijk is”.
• Bestanden blijven onbeperkt downloadbaar, forwardbaar en kopieerbaar.
• Er is geen overzicht: je weet niet meer wáár kopieën van kritieke documenten liggen.

Voor NIS2‑, GDPR‑ en DORA‑compliance is dat problematisch:

• Je hebt geen helder overzicht van datastromen.
• Je kunt niet aantonen wie toegang had tot welke vertrouwelijke informatie.
• Je hebt geen grip op bewaartermijnen en verwijdering.

4.2 Wat een datasoevereine secure‑file‑oplossing minimaal moet doen

Een oplossing voor datasoevereiniteits‑proof secure file sharing moet minimaal:

1. EU‑jurisdictie & hosting bieden
   • Leverancier met roots in de EU.
   • Dataopslag en verwerking binnen Europa.
2. Sterke encryptie en sleutelcontrole garanderen
   • End‑to‑end versleuteling van bestanden.
   • Sleutelbeheer onder Europese jurisdictie.
3. Identity, access & audit centraal regelen
   • Integratie met bestaande identity‑providers (bijvoorbeeld Microsoft Entra ID).
   • Ondersteuning van MFA en role‑based access control.
   • Volledige auditlogs van uploads, downloads, shares, revokes en digitale handtekeningen.
4. Naadloos aansluiten op bestaande werkprocessen
   • Werkt vanuit Outlook en/of bestaande werkomgevingen.
   • Minimaal extra gedoe voor eindgebruikers – anders zoeken ze weer hun eigen weg.

Dit is precies de zone waar Msafe Secure File Transfer zich positioneert.

5. Praktische stappen: zo maak je datasoevereiniteit onderdeel van je compliance‑strategie

Tot slot een concreet stappenplan dat je rechtstreeks als blok of CTA onderaan je long read kunt opnemen.

5.1 Breng kritieke datastromen in kaart

• Welke documenten zijn écht gevoelig (OT‑configuraties, klantdata, contracten, rapportages)?
• Via welke kanalen verlaten die nu je organisatie (e‑mail, WeTransfer‑achtige tools, chats, USB)?

5.2 Toets deze stromen aan datasoevereiniteits‑criteria

• Waar staat deze data (cloud, on‑prem, laptops)?
• Onder welke jurisdictie vallen de gebruikte diensten?
• Wie beheert de encryptiesleutels?
• Hoe ziet de audittrail eruit?

5.3 Identificeer quick wins

Secure file transfer is vaak een relatief afgebakende use‑case die snel te verbeteren is:

• start bij afdelingen met veel externe uitwisseling (projectteams, juridische zaken, sales, OT‑beheer);
• vervang onveilige bijlagen en generieke tools door Msafe Secure File Transfer.

5.4 Introduceer een datasoevereine secure‑file‑laag met Msafe

• Integreer Msafe met je Microsoft‑omgeving (Outlook, Entra ID).
• Stel policies in voor MFA, vervaldata, toegangsrechten en auditlogs.
• Maak duidelijke richtlijnen: “gevoelige documenten gaan altijd via Msafe”.

5.5 Gebruik Msafe in je NIS2‑, DORA‑ en GDPR‑dossier

• Koppel Msafe‑rapportages aan je risicoregister.
• Gebruik auditlogs als bewijs bij interne en externe audits.
• Veranker Msafe expliciet in beleid en procedures rond datalekken, leveranciersmanagement en dataclassificatie.

Volgende stap: maak secure file sharing datasoeverein

Wil je weten hoe jouw organisatie ervoor staat op het gebied van datasoevereiniteit en veilige bestandsoverdracht?

Neem dan contact op met Hennie Jansen voor een vrijblijvend gesprek.